تونل گلاب (قسمت هفتم)

 

بسمه تعالی

میزان برداشت آب از رودخانه زاینده رود در استان چهارمحال و بختیاری

چکیده

رودخانه زاینده رود از ارتفاعات زردکوه بختیاری (استان چهارمحال و بختیاری) سرچشمه می گیرد و پس از طی مسافتی چند وارد پهنه دشت اصفهان و در نهایت باتلاق گاوخونی می گردد. شرایط توپوگرافی و مورفولوژیکی رودخانه به گونه ای است که در سرآب، رودخانه به عنوان زهکش و در پایاب (بعد از سد چم آسمان) به عنوان یک منبع تغذیه کننده دشت بزرگ اصفهان عمل می نماید. تأمین کننده آب رودخانه، استان چهارمحال و بختیاری (حدود 90 درصد) و استان اصفهان (شهرستان فریدن) می باشند. این رودخانه که از هزاران سال قبل در منطقه شکل گرفته است پدید آورنده تمدن‌های بزرگی در طول تاریخ بوده است. از طرفی آن زمانی که خبری از احداث تونل‌های متعدد، سد مخزنی (ذخیره‌ای) کارخانجات صنعتی، شهرک‌های اقماری، شبکه‌های آبیاری مدرن، سیستم های آبیاری نوین و انتقال آب به استان‌های همجوار نبود، بروزخشکسالی‌های مفرط و طولانی مدت باعث زوال و نابودی تمدن‌های بزرگ و نابودی حیات در منطقه شده است. استان چهارمحال و بختیاری از سال 1386 تا کنون دچار خشکسالی مفرط شده است به گونه‌ای که منابع سطحی حدود 40 درصد کاهش داشته‌اند و منابع زیرزمینی به دلیل فشار بیش از حد رو به افول نهاده‌اند و پدیده نشست در اکثر دشت‌ها بروز نموده است. یک از مهمترین ایستگاههای منطقه از نظر میزان بارش و وسعت، ایستگاه کوهرنگ با میانگین بارش سالیانه 1314 میلیمتر در سال می باشد که کاهش بارش سالیانه از سال 1386 لغایت سال 92 به 2300- میلیمتر رسیده است که این رقم تقریبأ معادل دو سال بارش در این منطقه می باشد.

کلمات کلیدی: رودخانه زاینده رود، استان چهارمحال و بختیاری، میزان برداشت آب، خشکسالی

 مقدمه

رودخانه زاینده رود دارای طولی معادل 420 کیلومتر و حوضه آبریزی معادل 41500 کیلومترمربع قبل از احداث تونل‌های انتقال آب از حوضه های کارون و دز به زاینده رود بود. با توجه به اینکه آورد اصلی رودخانه تنها در بالادست سد زاینده رود قرار دارد و حیات زاینده رود به تولید آب در بالادست سد وابسته است به مواردی چند بشرح ذیل اشاره می گردد. قبل از سال 1333 ه ش. (قبل از احداث تونل اول کوهرنگ) مساحت کل حوضه آبریز سد زاینده رود 4200 کیلیومترمربع بود. که از این مساحت 2732 کیلومترمربع آن در داخل استان چهارمحال و بختیاری و 1468 کیلومترمربع در استان اصفهان واقع شده بود و رودخانه زاینده رود از ارتفاعات منطقه چلگرد سرچشمه می گرفت. اما با حفر تونل اول در سال 1333 ، تونل دوم در سال 1366 و تونل سوم در سال 1392 سرآب حوضه آبریز سد به ارتفاعات زردکوه بختیاری تغییر یافت و مساحتی بالغ بر 620 کیلومترمربع به وسعت حوضه آبریز سد زاینده رود در استان چهارمحال و بختیاری اضافه گردید ( 3352 کیلومترمربع) و سهم استان چ و ب از حوضه آبریز سد زاینده رود به 3352 کیلومترمربع، معادل 54/69 درصد از کل حوضه آبریز سد، بدون احتساب حوضه آبریز تونل چشمه لنگان و خدنگستان به استان چهارمحال و بختیاری اختصاص یافت.

با توجه به کمبود آب در پایاب (استان اصفهان) و بروز نوسانات شدید خشکسالی‌ها، رشد جمعیت، نیاز به تأمین آب بیشتری برای رودخانه بدون اضافه نمودن ظرفیت‌های بیشتر و مضاف بر تقاضاهای موجود (قبل از سال 1333) احساس می شد که مسئولین امر حتی فبل از زمان دانشمند بزرگ شیخ بهایی، اقدام به انتقال آب از حوضه کارون به حوضه زاینده رود توسط برشی که در کوه کارکنان کوهرنگ ایجاد نموده‌اند بودند که متعاقبأ تونل شماره یک کوهرنگ  در سال 1333 با انتقال حدود 270 میلیون مترمکعب در سال به بهره برداری رسید. این در حالی بود که معمولأ می بایست این حجم اضافی آب بابت جبران کمبودهای آن زمان و تعدیل نوسانات خشکسالی‌ها مدیریت می شد. اما متاسفانه قبل از بهره برداری از تونل شماره یک کوهرنگ، مطالعه شبکه‌های آبیاری مدرن در سطح 198500 هکتار و احداث کارخانجات صنعتی (ذوب آهن و ... )   در دستور کار قرار گرفته شد که در نتیجه 91500 هکتار (شبکه‌های آبیاری نکوآباد سمت راست 13500، نکوآباد سمت چپ 48000، آبشار سمت راست 15000، و سمت چپ 15000 هکتار)) در سال 1349 و در سال 1356 نیز 107000 هکتار (شبکه‌های آبیاری برخوار 36000، رودشتین 47000 و مهیار 24000 هکتار) به بهره برداری کامل رسیدند. و کارخانه ذوب آهن در سال 1344 وارد منطقه شد. با حداث تونل شماره دو کوهرنگ در سال 1366 مجددأ بارهای اضافی دیگری بر رودخانه تحمیل گردید (کارخانه فولاد مبارکه در سال 1372 ، شرکت پلی اکریل با 129500 تن تولید محصول در سال، در سال 1353 صنایع پتروشیمی اصفهان در سال 1371 و ... به بهره برداری رسیدند. با توجه به موارد فوق الذکر به جای اینکه طرحهای انتقال آب حوضه به حوضه نسبت به رفع مشکلات و کمبودهای گذشته عمل نمایند بر اثر مدیریت و سیاست ناصواب حاکم بر منطقه بارهای اضافی دیگری بر رودخانه تحمیل شده که از توان رودخانه خارج بوده‌اند و نتیجه آن تداوم و گسترش خشکسالی‌های بیشتری بوده است. لازم به ذکر است در این قضیه برای دیگر طرح‌ها و تونل‌های انتقال آب عینأ تکرار شده است.

 مواد و روش‌ها

رودخانه زاینده رود از ارتفاعات شمال غرب استان چهارمحال و بختیاری  سرچشمه گرفته و با عبور  از شمال و شمال شرق این استان وارد استان اصفهان می گردد. مهمترین اقلیم منطقه کوهرنگ با اقليم کوهستاني، مرطوب معتدل و با زمستانهاي بسيار سرد است . ميانگين گرم ترين ماه سال در اين اقليم به 9/21 درجه سانتي گراد ودر سرد ترين ماه سال به 4/6 – درجه سانتي گراد مي رسد و يک اقليم پربارش از نوع برف دارد . بلندترین نقطه این منطقه ارتفاعات زردکوه با 4300 متر ارتفاع می باشند. نقش اساسي اين ارتفاعات تخليه رطوبت جريان‌هاي مرطوب است و به لحاظ اينكه عمود بر جريانهاي مرطوب غربي قرار دارد موجب تخليه بار آنها شده و غالباً نوع بارش‌هاي پاييزه و زمستانه بصورت برف به ارتفاعات مي‌نشينند اين جريانات معمولاً جريانات مديترانه‌اي هستند كه رطوبت حاصل از درياي مديترانه را با خود در منطقه مركزي تخليه مي‌كنند. جنگل‌های استان چهارمحال و بختیاری از نظر جغرافیایی جزو جنگل‌های غرب و جنوب غرب ایران به شمار می‌روند که به صورت نواری از كوه‌های بازفت (شهرستان کوهرنگ) شروع و به ارتفاعات فلارد (شهرستان لردگان) ختم می‌شوند و 5 کانون عمده جنگلی را در مناطق بازفت، اردل، لردگان، دوراهان و فلارد تشکیل می‌دهند. 98 درصد پوشش عمده جنگلی این مناطق از بلوط غرب تشكیل شده است و علاوه بر آن گونه‌های دیگری همچون زبان گنجشک، پسته وحشی (بنه)، زالزالک، گردو، كیكم، داغداغان، بادام، انجیر كوهی، سماق و پلاخور نیز دیده می‌شود. مساحت جنگل‌های استان چهارمحال و بختیاری حدود 330 هزار هکتار معادل 20 درصد از مساحت استان و 2/5 درصد از مساحت جنگل‌های کشور برآورد شده است اما  متأسفانه طی سال‌های اخیر بر اثر وقوع آتش‌سوزی‌های متعدد، خشکسالی، قاچاق گونه‌های در معرض خطر، قطع درختان به منظور تهیه هیزم و زغال، آلودگی بی‌سابقه هوا با حضور ریزگردهای داخلی و خارجی، خسارات جبران‌ناپذیری به خود دیده است. آمار ایستگاههای آبسنجی منطقه از شرکت آب منطقه‌ای اصفهان اخذ شده است و با تجزیه و تحلیل انجام شده نتایج ذیل ارائه شده است.

 

نتایج

شرایط ویژه رودخانه زاینده رود به گونه‌ای است که از سراب رودخانه (ارتفاعات زردکوه بختیاری) لغایت دریاچه سد در محدوده جغرافیایی استان چ و ب می باشد و محدوده سد، دریاچه سد و سد تنظیمی انحرافی سد زاینده رود در استان اصفهان و بعد از سد تنظیمی انحرافی مجددأ رودخانه وارد استان چ و ب شده و پس از طی مسیری چند بعد از روستای چم خرم و چم نار وارد استان اصفهان می گردد. یعنی رودخانه دارای دو بازه، (بالا دست و زیردست سد زاینده رود) می باشد(شکل 1).

                       

شکل (1) موقعیت رودخانه و سد زاینده رود در استان چهارمحال و بختیاری و اصفهان

 

الف -  قسمت بالادست سد زاینده رود

سهم آورد ماهیانه و سالیانه استان چهارمحال و بختیاری از میزان آب ورودی به سد زاینده رود

سد زاینده رود دارای دو ایستگاه آبسنجی ورودی یعنی ایستگاه آب سنجی اسکندری که جریان آب ورودی از طریق تونل های خدنگستان، چشمه لنگان و رودخانه پلاسجان از منطقه فریدن را اندازه گیری می نماید و ایستگاه آب سنجی قلعه شاهرخ که میزان آب ورودی به سد از استان چهارمحال و بختیاری را اندازه گیری می کند (شکل 2).

 

 

شکل (2) حوضه آبریز  رودخانه زاینده رود واقع در بالادست سد زاینده رود

 

جدول  (1) گویای آنست که میزان آب ورودی از طریق تونل چشمه لنگان و منطقه فریدن اصفهان به سد زاینده رود به دلیل برداشت های آب در مسیر رودخانه طی ماههای خرداد، تیر، مرداد، شهریور، مهر و آبان ماه تقریباً حداقل و نزدیک به صفر می باشد ولیکن میزان آب ورودی از طریق ایستگاه قلعه شاهرخ (استان چهارمحال و بختیاری) مقادیر قابل توجهی بین 12 لغایت 68 مترمکعب بر ثانیه می باشند این قضیه مؤید آنست که آب در مسیر رودخانه اسکندری برداشت و مصرف می شود اما در استان چهارمحال و بختیاری بدون هیچگونه برداشتی وارد سد زاینده رود می گردد. جدول (3) در صد جریان وردی به سد زاینده رود از استان چهارمحال و بختیاری (ایستگاه آب سنجی قلعه شاهرخ) می باشد. چنانچه به ستون آخر جدول یعنی به میانگین سالیانه مراجعه شود در صد تأمین آب سد و رودخانه زاینده رود از طریق استان چهارمحال و بختیاری به 96.86 درصد و حتی در سال آبی 91- 90 این رقم به 92.12 درصد رسیده است. در ماههای مختلف سال خصوصأ ماههای بحرانی سال که نیاز آبی بالامی باشد در صد تأمین آب سد و رودخانه زاینده رود از طریق استان چهارمحال و بختیاری به 99.97 درصد در خرداد81- 80 و 90- 89 رسیده است.

 

 

جدول (1) میزان دبی متوسط ماهیانه وردی به سد در ایستگاه آب سنجی اسکندری (مترمکعب بر ثانیه)

	ماههای سال آبی
سال	7	8	9	10	11	12	1	2	3	4	5	6
80-81	0.266	0.08	0.954	2.26	2.56	2.88	7.35	6.13	0.165	0.02	0.0177	0.01
81- 82	0.234	1.09	2.054	2.064	2.093	3.39	6.38	7.67	0.44	0.149	0.083	0.106
82-83	0.65	1.27	1.97	2.32	2.93	4.3	6.39	7.73	0.363	0.172	0.116	0.0587
83-84	0.82	1.27	2.547	2.701	2.78	11.72	9.37	9.24	7.307	0.779	0.037	0.0521
84-85	0.507	2.067	2.192	2.29	2.76	19.24	35.83	24.83	8.77	1.49	0.37	0.244
85-86	1.66	2.82	3.039	3.031	3.318	10.22	30.03	27.919	10.508	2.94	0.492	0.605
86-87	2.206	5.365	8.139	2.89	2.84	6.66	7.77	3.65	1.296	0.0473	0.0193	0.0054
87-88	0.034	0.765	1.369	1.492	1.83	3.382	5.06	9.81	2.91	0.26	0.027	0.01
88-89	0.032	2.18	2.89	2.66	3.96	9.33	12.04	12.26	4.77	0.64	0.019	0.0063
89-90	0.0066	0.32	0.641	1.137	1.512	5.195	12.35	10.19	3.57	0.01	0.007	0.002
90-91	0.0065	0.556	2.268	1.743	1.826	3.75	11.32	11.64	5.06	0.559	0.026	0.0052

 

جدول (2) میزان دبی متوسط ماهیانه وردی به سد در ایستگاه آب سنجی قلعه شاهرخ (مترمکعب بر ثانیه)

	ماههای سال آبی
سال آبی	7	8	9	10	11	12	1	2	3	4	5	6
80-81	9.78	11.35	28.63	46.89	27.46	41.26	109.61	120.64	86.6	57.13	30.56	18.87
81- 82	15.82	15.19	23.64	17.53	20.69	54.01	112	120.7	83.4	52.74	26.9	15.64
82-83	12.84	12.78	13.24	18.29	21.93	55.13	85.06	113.65	79.34	53.07	29.18	17.01
83-84	13.48	14.9	19.99	15.25	15.25	108.33	95.55	96.36	73	55.38	29.81	18.21
84-85	14.5	17.86	14.8	19.69	75.92	70.93	132.26	143.74	94.37	62.8	36.04	23.62
85-86	20.17	27.07	23.49	23.35	22.41	44.07	124.31	128.8	78.69	48.84	24.6	17.8
86-87	14.45	14.46	17.73	13.74	12.63	36.28	57.49	48.51	37.79	21.74	12.92	8.77
87-88	6.56	8.57	8.55	8.08	10.76	27.8	43.72	92.62	56.84	31.15	15.14	9.67
88-89	7.57	22.44	18.53	17.09	26.52	52.81	75.43	78.63	55.77	35.22	20.94	13.79
89-90	9.23	8.514	7.515	8.38	11.24	34.68	59.69	73.68	52.11	28.93	11.29	5.46
90-91	7.27	16.16	16.92	13.43	15.126	22.03	63.5	65.99	45.23	26.46	10.82	6.63

 

          جدول (3) در صد جریان وردی به سد زاینده رود از استان چهارمحال و بختیاری (ایستگاه آب سنجی قلعه شاهرخ)

سال آبی	ماههای سال آبی
	7	8	9	10	11	12	1	2	3	4	5	6
80-81	97.35	99.30	96.78	95.40	91.47	93.48	93.72	95.16	99.81	99.97	99.94	99.95
81- 82	98.54	93.30	92.01	89.47	90.81	94.09	94.61	94.03	99.48	99.72	99.69	99.33
82-83	95.18	90.96	87.05	88.74	88.21	92.76	93.01	93.63	99.54	99.68	99.60	99.66
83-84	94.27	92.15	88.70	84.95	84.58	90.24	91.07	91.25	90.90	98.61	99.88	99.71
84-85	96.62	89.63	87.10	89.58	96.49	78.66	78.68	85.27	91.50	97.68	98.98	98.98
85-86	92.40	90.57	88.54	88.51	87.10	81.18	80.54	82.19	88.22	94.32	98.04	96.71
86-87	86.76	72.94	68.54	82.62	81.64	84.49	88.09	93.00	96.68	99.78	99.85	99.94
87-88	99.48	91.81	86.20	84.41	85.46	89.15	89.63	90.42	95.13	99.17	99.82	99.90
88-89	99.58	91.15	86.51	86.53	87.01	84.99	86.24	86.51	92.12	98.22	99.91	99.95
89-90	99.93	96.38	92.14	88.05	88.14	86.97	82.86	87.85	93.59	99.97	99.94	99.96
90-91	99.91	96.67	88.18	88.51	89.23	85.45	84.87	85.01	89.94	97.93	99.76	99.92

جدول (4) درصد میانگین متوسط ماهیانه و سالیانه مابه التفاوت جریان آب ورودی به استان چ و ب (ایستگاه سد تنظیمی) و خروجی از استان چ و ب (ایستگاه پل زمانخان)

سال آبی	ماههای سال آبی												در صد میانگین سالیانه
	7	8	9	10	11	12	1	2	3	4	5	6
80-81	11.85	28.84	-8.13	-13.27	2.45	-0.53	8.35	2.24	-6.71	-4.84	-6.26	-3.55	0.87
81- 82	16.10	6.45	10.28	22.54	28.29	3.09	-2.80	-3.49	-8.10	-8.14	-11.71	-4.16	4.03
82-83	-3.46	-5.55	4.92	6.02	15.22	2.27	4.65	-2.43	-7.79	-5.89	-9.77	-6.60	-0.70
83-84	3.50	3.23	2.33	20.67	16.03	9.57	2.81	-5.77	-4.48	-5.07	-5.85	-7.69	2.44
84-85	8.46	0.99	6.30	16.45	84.97	12.06	2.35	6.40	-7.45	-9.12	-5.40	-5.89	9.18
85-86	11.37	4.09	6.48	21.63	27.79	22.80	7.74	6.02	2.29	-0.97	-3.73	-2.61	8.57
86-87	7.48	2.37	14.75	-1.26	39.49	12.13	2.88	4.90	2.83	-1.12	-4.74	-2.95	6.40
87-88	7.34	30.74	31.16	29.62	31.80	22.49	19.11	21.47	1.89	1.09	-0.33	-0.98	16.28
88-89	7.16	3.49	6.36	18.61	16.21	9.87	-4.97	-6.22	-2.33	-4.17	0.95	4.17	4.10
89-90	3.67	25.26	22.76	14.65	19.26	18.09	21.96	6.67	-5.60	-7.38	-3.51	-4.32	9.29
90-91	12.37	4.27	8.00	3.41	10.62	4.69	7.73	-0.21	-0.86	-0.98	-3.83	-1.24	3.66

 

ب- محدوده زیر دست سد زاینده رود

در زیردست سد زاینده رود تعدادی ایستگاه آب سنجی جهت اندازه گیری جریان آب رودخانه احداث شده اند. 1- ایستگاه آب سنجی سد تنظیمی- انحرافی زاینده رود، که جریان ورودی به استان چ و ب را اندازه گیری می نماید. 2- ایستگاه آب سنجی پل زمانخان، که جریان آب خروجی از استان چ و ب را اندازه گیری می نماید. 3- ایستگاه آب سنجی پل کله، این ایستگاه در واقع بعد از آبگیر تصفیه خانه باباشیخعلی با دبی 12 مترمکعب بر ثانیه(تصفیه خانه اصلی استان اصفهان) و آبگیر استان یزد با دبی حدود 3 مترمکعب بر ثانیه (سد چم آسمان) قرار دارد. این ایستگاه به دلیل برداشت آب در بازه بیش از 50 کیلومتری استان اصفهان و آبگیر اصلی تأمین آب موردنیاز تصفیه خانه استان اصفهان و یزد نمی تواند شاخص مصرف آب در استان چ و ب قرار گیرد. جدول (4) درصد مابه التفاوت جریان وردی و خروجی از استان چهارمحال و بختیاری (ایستگاههای سد تنظیمی زاینده رود و پل زمانخان) می باشد یا به عبارتی در صد میزان آب برداشت شده توسط مردم در استان چهارمحال و بختیاری واقع در محدوده سد زاینده رود تا پل زمانخان را با علامت منفی نشان می دهد. چنانچه به درصد میانگین سالیانه توجه شود ملاحظه می گردد ضمن اینکه کل آب خروجی از سدتنظیمی با مقدار بیشتری وارد استان اصفهان شده است و اگر آمار درصد میانگین ماهیانه خصوصأ از سال 1386 به بعد مورد تجزیه و تحلیل قرار داده شود حداکثر برابر 4.7 درصد می باشد که این رقم در برابر جریان رودخانه رقم ناچیز و بدون تأثیر در خشک شدن رودخانه است. این در حالی است که تعداد پمپاژهای زیادی مربوط به استان اصفهان یعنی شهر آب پونه و روستای حجت آباد به دلیل واقع شدن در حدفاصل دو ایستگاه آب سنجی فوق الذکر در این آمار لحاظ شده‌اند. در نتیجه چنانچه با دید کارشناسی به این مسئله پرداخته شود با صراحت تمام می توان اظهار نمود که عامل خشکی رودخانه زاینده رود برداشت‌های آب در استان چهارمحال و بختیاری نمی باشند و اظهار نظر کارسناسان قدیم و جدید که گفته‌اند برداشت آب در سراب رودخانه تأثیری در کمبود آب رودخانه، به دلیل برگشت مجدد و زهکشی منطقه نخواهد داشت مورد تأیید قرار می گیرد.

"بررسي ها نشان ميدهد كه از مهرماه سال 1386 تا 31 شهريور 1392 ميزان بارش استان بطور متوسط  700 ميلي متركاهش داشته است. و اين وضعيت در كوهرنگ به عنوان منطقه مهم بارشي كشور و سرمنشاء دو حوزه آبريز مهم زاينده رود و كارون به 2300 ميلي متر ميرسد (کاهش بارش) و به عبارت ديگر مي توان گفت در چند سال گذشته بيشتر از جمع يك سال زراعي كامل، كاهش بارش رخ داده است . اين موضوع تبعات خشكسالي آبشناسي را در استان نمايان ساخته است كه مي بايست برنامه ريزي ها و تمهيدات لازم جهت مقابله با آثار زيان بار اين پديده در سطح استان تداوم يابد" (سازمان هواشناسی استان چ و ب 1392)  .

جدول (5)  وضعیت بارش از سال 1386 لغایت 1392 تسبت به میانگین دراز مدت

	نسبت سال ... به میانگین بلند مدت						میانگین بارش(mm)		ایستگاه
93- 92	91-92	90-91	89-90	88-89	87-88	86-87	هفت سال اخیر	بلند مدت
1.017	1.13	0.97	0.68	1.19	1.05	0.43	300.0	312.8	شهرکرد
	0.91	1.16	0.67	1.10	0.95	0.37	276.2	320.3	پل زمانخان
0.812	0.91	0.77	0.73	0.95	0.80	0.57	1115.4	1314.	کوهرنگ
1.09	0.88	0.78	0.76	1.04	0.62	0.94	491.4	563.0	فریدونشهر
0.853	0.89	0.86	0.61	1.02	0.98	0.40	295.7	346.2	سامان
1.214	1.18	1.18	0.44	0.92	0.97	0.24	108.5	122.8	اصفهان
1.22	1.73	1.10	0.40	1.10	1.31	0.13	92.6	84.9	ورزنه

 

 

اداره کل  هواشناسی (1392) "شرايط اقليمي استان در سال زراعي گذشته لزوم حركت در جهت برنامه ريزي هرچه دقيق تر به منظور مقابله و كاهش آثار و پيامدهاي كمبود بارش را به عنوان يك مخاطره جوي آشكار مي سازد. افزايش ميانگين دما و افزايش سرعت باد از جمله عوامل مهمي هستندكه آثار و تبعات خشكسالي آبشناسي را تشديد مي نمايند. از اين رو لازم است موضوع حفظ منابع آب استان و افزايش بهره وري در مصرف به طور جدي تر مورد توجه قرار گيرد و سعي شود تا با اتخاذ راهكارهاي مناسب تا حد امكان اثرات عوامل اقليمي افزايش دهنده تبعات خشكسالي كاهش يابد."

 بحث و نتیجه گیری

استان چهارمحال و بختیاری حدود 90 درصد و منطقه فریدن (تونل‌های چشمه لنگان، خدنگستان) حدود 10 درصد آورد سالیانه رودخانه زاینده رود را تأمین می نمایند. که در ماههای خرداد، تیر، مرداد، شهریور، مهر و آبان آورد رودخانه پلاسجان (منطقه فریدن اصفهان) به دلیل مصرف آب در منطقه (استان اصفهان) حدود صفر می باشد. ولی در همین مدت آورد رودخانه از استان چهارمحال و بختیاری قابل توجه می باشد. استان چهارمحال و بختیاری در بعضی از سالها 81- 80 حدود 3/96 درصد آب رودخانه را تأمین نموده است. مساحت حوضه آبریز و طول رودخانه زاینده رود بعد از احداث تونل‌های شماره 1، 2 و 3 کوهرنگ با قبل از سال 1333 هجری شمسی دارای تفاوت فاحشی می باشند. استان چهارمحال و بختیاری با توجه به اینکه تأمین کننده بیش از 90 درصد جریان رودخانه است ولی تنها حدود 5/3 درصد میانگین آورد سالیانه رودخانه را در استان مصرف نموده است. لذا چنانچه جریان‌های ماهیانه نیز مد نظر قرار گیرند استان چهارمحال و بختیاری حداکثر 7/9 درصد از جریان رودخانه را در مرداد سال 83 – 82 استفاده نموده است. نظر به اینکه تأمین کننده اصلی آب رودخانه زاینده رود شهرستان کوهرنگ می باشد و از سال 86 خشکسالی شدید در منطقه حاکم شده است به گونه‌ای که طی هفت سال گذشته ایستگاه کوهرنگ معادل دو سال میانگین بارش ایستگاه کوهرنگ کمبود بارش داشته است. از طرفی به دلیل کاهش شدید ارتفاع برف و گرم شدن نسبی هوا، تبخیر نیز افزایش داشته است. از همه مهمتر بارهای اضافی است که مرتب بر ظرفیت رودخانه تحمیل می گردد که از توان رودخانه خارج می باشند و مردم همواره به جای اینکه شاهد جریان آب بیشتری در رودخانه باشند قضیه را بر عکس مشاهده نموده و می نمایند.

 

شکال (3) نمایی از طرح‌های انتقال آب به زاینده رود

منابع

سازمان هواشناسی (1392) تحلیلی بر وضعیت آب و هوای استان چ و ب در تابستان 1392" اداره کل هواشناسی استان چ و ب.

سالمي، حميدرضا و محمود جوان،1383،سيستم مديريت،بهره برداري ،تعمير و نگهداري شبکه هاي آبياري زاينده رود اصفهان و درودزن فارس،آب و فاضلاب،شماره 52