آب شرب یزد (1)
تأمین آب شرب یزد
رحیم علیمحمدی[1]
کویر نشینان و افرادی که آشنایی کامل با کویر دارند ارزش والای آب و اثرگذاری آنرا بر حیات و توسعه همه جانبه مناطق خودشان را به خوبی درک می کنند. استان یزد به عنوان یک استان کویری از دیر باز با مشکلات، چالشها و بحران کم آبی مواجه بوده است. در دهه های گذشته راهکارهای مختلفی برای مقابله با کم آبی در این استان اتخاذ شده است. در این راستا انتقال آب از حوضههای دیگر به عنوان یک گزینه و راهکار عملی، دور از اذهان نیست که از آن جمله میتوان به خط انتقال آب از رودخانه زاینده رود به یزد اشاره نمود. در این ارتباط در سال 1378 اولین خط انتقال آب از رودخانه زاینده رود (باغبهادران) به طول تقریبی 335 کیلومتر با دبی 3 مترمکعب بر ثانیه (98 میلیون مترمکعب در سال) پس از عقد قرار داد با شرکت آب منطقهای استان اصفهان به منظور تأمین آب شرب و صنعت استان یزد به بهرهبرداری رسید.
حال سئوالاتی جند بشرح ذیل مطرح است.
آیا می دانید دلایل خشک شدن رودخانه زاینده رود خصوصأ در محدوده شهر اصفهان و عدم تأمین آب کشاورزان شرق اصفهان چیست؟
خشکسالیهای شش سال گذشته در حوضه آبریز رودخانه (شهرستان کوهرنگ و ارتفاعات زردکوه بختیاری)
بارگذاریهای بیش از ظرفیت رودخانه همانند احداث و توسعه لجام گسیخته کارخانجات صنعتی در حاشیه رودخانه
خطای محاسباتی (عمدی) در برآورد آب رودخانه (عدم پیشبینی سالهای کم بارش)
توسعه شبکههای آبیاری (کشاورزی)
عدم کنترل الگوی کشت در منطقه
توسعه دهشت آور شهرها و شهرکهای اطراف پایتخت فرهنگی جهان اسلام
پیش فروش و تخصیص آبهای وجود نداشته، تحقق نیافتنی و غیر پایدار به استانهای دیگر به خاطر همراهی و حمایت همه جانبه در کوتاه مدت به منظور رسیدن به اهداف غیر علمی و غیر کارشناسانه
آیا میدانید با احداث تونل انتقال آب گلاب در سالهای کم بارش رودخانه زاینده رود در محل آبگیری استان یزد خشک خواهد شد.
آیا میدانید یکی از شعارهای متعرضین در انفجار خط انتقال آب به یزد در اسفند 1391 چی بود (چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است؟).
آیا میدانید بیش از 90 درصد آب رودخانه زاینده رود از استان چهارمحال و بختیاری تأمین می شود.
آیا میدانید چرا قبل از سال 1333 که اولین تونل کوهرنگ احداث شود آب رودخانه زاینده رود به باتلاق گاوخونی می رسیده است.
آیا میدانید قبل از سال 1333 که تونل شماره 1 کوهرنگ احداث شود آب رودخانه صرف کدامین مصارف می شد.
آیا میدانید بعد از سال 1333 که اولین تونل کوهرنگ با ظرفیت انتقال 270 میلیون مترمکعب در سال به بهرهبرداری رسید، به وسعت شبکههای آبیاری دشت اصفهان چقدر اضافه شد.
آیا میدانید تونل دوم کوهرنگ در سال 1364 با ظرفیت 250 میلیون مترمکعب در سال به بهرهبرداری رسید.
آیا میدانید بعد از احداث تونلهای شماره یک و دو کوهرنگ کدامین کارخانجات صنعتی در اطراف و نزدیک رودخانه زاینده رود به منظور استفاده از آب رودخانه احداث و یا توسعه یافتند و این کارخانجات در سال به چه میزان آب نیاز مبرم دارند (در حال حاضر حدود 188 میلیون متر مکعب در سال و در آینده نزدیک به حدود 244 میلیون مترمکعب در سال) به این آمار آب مورد نیاز فضای سبز و .. اطراف کارخانجات اضافه شود.
آیا میدانید تونل چشمه لنگان در سال 1384 به منظور انتقال 120 میلیون مترمکعب در سال به بهرهبرداری رسید
آیا میدانید چرا تونل سوم کوهرنگ از سال 1372 تا کنون به بهرهبرداری نرسیده است (برخورد تونل به آب و فشار بالای آب جهت تخلیه از مجرای خروجی تونل، برخورد به گسلها خصوصأ گسل زر).
آیا آمار آبدهی تونلهای شماره 1 و 2 کوهرنگ را در سالهای کم آبی بررسی نمودهاید (به کمتر از یک سوم در سال کاهش داشتهاند).
آیا میدانید تونل سوم کوهرنگ در پایین دست تونلهای شماره 1 و 2 کوهرنگ واقع شده است.
آیا میدانید تونل سوم نیاز به احداث سد در منطقه دارد تا آب اضافی رودخانه را ذخیره و انتقال دهد.
آیا میدانید سهم آب تالاب گاوخونی 200 میلیون مترمکعب در سال است و چرا در سالهای کم آبی داده نشده است؟ و منطقه گاوخونی را به چشمههای تشکیل ریزگردها تبدیل نموده است.
آیا میدانید با احداث تونل گلاب حتی در سالهای با بارش نرمال به دلیل کم شدن دبی رودخانه زاینده رود (کاهش ارتفاع آب رودخانه در پایین دست سد تنظیمی انحرافی زاینده رود) تلفات آب افزایش یافته و عملاً رودخانه به مسیر فاضلابرو تبدیل خواهد شد (رودخانه کارون بعد از شهر اهواز نمونه عینی این قضیه می باشد) و عملاً آب رودخانه فاقد استاندارهای لازم برای شرب خواهد شد.
آیا مسئولین آب استان یزد گزینههای دیگر تأمین آب را بررسی نمودهاند
آیا میدانید تونل 65 کیلومتری بهشت آباد از بیش از 4 گسل اصلی و 40 گسل فرعی عبور خواهد کرد؟
آیا میدانید مقدار آب مازاد واقع در بهشت آباد از میزان پیشبینی شده بسیار کمتر است (حدود یک سوم)
آیا میدانید تخصیصهای آب بهشت آباد به چه میزان، به کدام مناطق و با چه اهدافی داده شده است.
آیا میدانید احداث تونل بهشت آباد در صورت تأمین اعتباری بیش از ده هزار میلیارد تومان و حداقل به بیش از 50 سال زمان نیاز دارد.
[1] استادیار واحد تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی چهارمحال و بختیاری
