چکیده

بارش سال زراعی جاری تا مورخه 4 بهمن 1394 حدود 24درصد نسبت به بلندمدت افزایش یافته است ولی با توجه به بحران منابع آب های سطحی و زیر سطحی، رعایت و اجرای برنامه های کنترل و مصرف بهینه آب و انرژی  اهمیت زیادی دارد. بارش بهمن ماه تقریباً در تمامی مناطق کشور، به ویژه در نواحی غربی، گرایش به کمتر از میانگین بلند مدت دارد. علاوه بر آن بارش سه ماه آتی (بهمن، اسفند و فروردین) نیز در حد میانگین بلند مدت تا کمتر از آن پیش بینی می شود. دمای هوای بهمن و اسفند به ترتیب دارای 0.5تا 1.5و 1 تا 2 درجه نابهنجاری مثبت خواهد بود که علاوه بر افزایش میزان تبخیر، سبب تسریع در ذوب برف موجود در دامنه های البرز و زاگرس خواهد شد.

 پیش­ بینی­ های بلندمدت توسط همکاران در «پژوهشکده اقلیم شناسی مشهد» تهیه و با جزیی تغییر در اینجا باز نشر می­ شود. چنانچه مایل به دیدن نقشه­ ها با کیفیت بهتر هستید می­ توانید به تارنمای این پژوهشکده در بخش پیوندها نگاه کنید.

 

وضعیت جاری

بارش سال زراعی جاری تا مورخه 4 بهمن 1394 نسبت به دوره بلندمدت حدود 24  درصد افزایش نشان می دهد ولی با توجه به کاهش 18 درصدی بارش در دوره مشابه در سال گذشته، اثربخشی این  افزایش بارش چندان قابل توجه نیست.

 
شکل1- درصد تغییرات بارش استان ها از ابتدای فصل پاییز تا 29 دی ماه 1394 نسبت به بلندمدت (از: مرکز ملی خشکسالی سازمان هواشناسی کشور)

بیشترین مقدار افزایش بارش در استان های ایلام و کرمانشاه به ترتیب حدود 110 و 82  درصد نسبت به دوره بلندمدت ثبت شده است. کمترین بارش در استان های یزد و خراسان جنوبی به ترتیب با 35 و 27 درصد کاهش نسبت به نرمال (میانگین بلند مدت) رخ داده است.

الگوهای بزرگ مقیاس جو

هر چند در بهمن ماه الگوی فشار سطح زمین تغییرات شاخصی را نسبت به الگوی بلند مدت نشان نمی دهد ولی در تراز میانی جو (500 هکتوپاسکال) نابهنجاری مثبت ارتفاع بین 10 تا 40 ژئوپتانسیل متر روی ایران، مدیترانه و کشورهای واقع در جنوب ایران حاکم شده است. با وجود اینکه مناطق واقع در حوضه دریای خزر با نابهنجاری منفی ارتفاع ژئوپتانسیلی مواجه هستند ولی در مجموع الگوی تراز میانی جو شرایط مناسبی برای بارش در این ماه را مهیا نمی کند. شرایط کم و بیش مشابهی در الگوی تراز میانی جو برای ماه اسفند وجود دارد (شکل 2).

  

           

شکل 2- ناهنجاری فشار سطح میانگین دریا (پایین) و ارتفاع تراز 500 هکتوپاسکال (بالا) در ماه های بهمن (چپ) و اسفند (راست)
پیش بینی بارش
به نظر می رسد در ماه بهمن تا اواسط اسفند بیشترین کاهش بارش را داشته باشیم؛ به طوری که بارش در این دوره در اکثر مناطق کشور کمتر از میانگین بلند مدت پیش بینی می شود که بیشترین کاهش آن در استان های همجوار یا واقع در رشته کوه زاگرس رخ خواهد داد (شکل3). 

 

              شکل 3- نابهنجاری بارش (mm) بهمن ماه 94 نسبت به میانگین بلندمدت
     (داده ها از CFS v.2 با حذف اریبی)

 

در مجموع بارش کشور در دوره سه ماهه بهمن و اسفند 1394 تا فرورین 1395 در حد میانگین تا کمتر از میانگین خواهد بود که کاهش در نیمه جنوبی و غربی کشور نسبت به نواحی دیگر محسوس تر است (شکل 4).

 

شکل 4- نابهنجاری بارش از بهمن 94 تا فروردین 95 (درصد) نسبت به میانگین بلندمدت
(داده ها از CFS v.2 با حذف اریبی)
پیش بینی دما

دمای هوا در بهمن ماه نسبت به میانگین بلندمدت بین 0.5 تا 1.5 درجه افزایش خواهد داشت (شکل 5). همچنین دمای هوا در دوره بهمن و اسفند 1394 و فروردین 1395 تا 2 درجه بیشتر از میانگین بلند مدت پیش بینی شده است (شکل6).

   

     

  شکل 5- نابهنجاری دمای بهمن 1394 (درجه سلسیوس) نسبت به میانگین بلندمدت
(داده ها از CFS v.2 با حذف اریبی)
 
شکل 6- نابهنجاری دما از بهمن 94 تا فروردین 95 (درجه سلسیوس) نسبت به میانگین بلندمدت (داده ها از CFS v.2 با حذف اریبی)
 
نمایه دورپیوندی/ ال نینو

بر اساس شکل (7)، از بهمن ماه به تدریج نابهنجاری دمای منطقه نینو 4-3 کاهش می یابد به طوری که در فصل بهار به یک درجه می رسد و به تدریج به فاز خنثی تغییر حالت می دهد (شکل7).

نمایه MJOدر هفته های دوم و سوم بهمن در فازهای 2 تا 4 در نوسان خواهد بود که  انتظار تأثیر مثبت  آن بر بارش سطح کشور وجود ندارد.

 
شکل 7- پیش بینی ال نینو از بهمن 1394 تا خرداد 1395 (از MRI-CPS2 و CRI)